STRATEGIE ADAPTACYJNE BORSUKÓW Meles meles DO WARUNKÓW GÓRSKICH W KARPATACH ZACHODNICH
Koordynator: mgr inż. Robert W. Mysłajek
W całym areale występowania borsuka badania nad tym gatunkiem koncentrowały się na populacjach nizinnych, zamieszkujących przede wszystkim środowiska zmienione przez człowieka. W Polsce, na nizinach poznano m. in. czynniki kształtujące zagęszczenie, wielkość terytoriów, wybiórczość schronień, liczebność grup rodzinnych, aktywność dobową i sezonową oraz skład pokarmu. Tymczasem nieliczne dane z rozległych obszarów górskich mają charakter przyczynkowy. Z Sudetów opisano zagęszczenie nor borsuków, a w Karpatach starano się zidentyfikować trendy zmian liczebności populacji za pomocą ankiet zbieranych od myśliwych. W porównaniu do nizin, góry charakteryzują się surowszymi warunkami klimatycznymi, dodatkowo zmieniającymi się dramatycznie wraz ze wzrostem wysokości nad poziomem morza. Skutkuje to występowaniem pięter roślinności, a także ogromnymi różnicami w rodzaju i miąższości gleby, żyzności i składzie gatunkowym lasów. Tym samym góry stwarzają unikalne warunki do zbadania strategii adaptacyjnych borsuków do mozaiki różnorodnych środowisk. Bardzo silny gradient warunków klimatycznych i pokarmowych od dolin do wyższych partii gór może wymagać wystąpienia w małej skali przestrzennej takich przystosowań zwierząt, jakie na nizinach obserwuje się w biogeograficznej skali od strefy umiarkowanej do borealnej.
CELE PROJEKTU
Celem projektu jest poznanie przystosowań borsuków do warunków górskich. Badania mają odpowiedzieć na pytania:
- Jaka jest wielkość terytoriów borsuka oraz liczebność grup rodzinnych i ich sukces rozrodczy w poszczególnych strefach wysokościowych?
- Jakie schronienia wykorzystują borsuki podczas wychowu młodych i snu zimowego?
- Jaki jest skład pokarmu borsuków zamieszkujących te strefy?
TEREN BADAŃ
Badania prowadzone są w beskidzkiej części woj. śląskiego. Występują tu 3 strefy wysokościowe: pogórza (<670 m n.p.m.), regla dolnego (670-970 m n.p.m.) oraz regla górnego (>970 m n.p.m.). Każda z nich charakteryzuje się odmiennymi cechami klimatu, takimi jak długość okresu wegetacyjnego, długość zalegania śniegu, średnia temperatura, ilość opadów, a także występowaniem innych typów środowisk. Regiel górny to wyłącznie bory świerkowe z niewielką ilością górskich łąk, w reglu dolnym bory świerkowe współwystępują z lasami bukowymi, a udział terenów łąkowych jest nadal niewielki, natomiast pogórze jest prawie całkowicie odlesione i poddane uprawie, a niewielkie płaty lasów tworzą głównie grądy i nadrzeczne lasy łęgowe.
METODY
Dla oceny wielkości terytoriów oraz zmian aktywności borsuków, a także do wykrywania ich schronień wykorzystujemy radiotelemetrię. Odławiamy, a następnie znakujemy borsuki za pomocą obroży z nadajnikami telemetrycznymi. Oznakowane osobniki są regularne śledzenie ich za pomocą odbiornika i anteny.
Wyszukujemy nory borsuków, a w trakcie obserwacji prowadzonych w pobliżu otworów oceniamy liczbę młodych i dorosłych osobników. Odnalezione nory są regularnie kontrolowane w celu sprawdzenia stopnia ich zasiedlenia oraz obecności śladów bytowania borsuków i innych gatunków.
Skład pokarmu drapieżników oceniamy na podstawie analizy zebranych próbek odchodów według standardowych procedur z modyfikacją umożliwiająca wykrywanie obecności dżdżownic w pokarmie. polowań. Następnie analizowana będzie szerokość niszy pokarmowej oraz stopień pokrywania się nisz w poszczególnych trzech strefach wysokościowych.
Aby poznać zróżnicowanie zasobów pokarmowych w każdej strefie klimatycznej i typie środowiska prowadzimy m. in.: wczesnojesienne odłowy drobnych ssaków w pułapki żywołowne, (2) letnie liczenia płazów na transektach oraz (3) ocenę biomasy dżdżownic i innych bezkręgowców glebowych wiosną, latem i jesienią za pomocą pobierania prób glebowych.
Publikacje zawierające wyniki naszych badań:
Borsuk z obrożą telemetryczną (Fot. R. Mysłajek)
Młody borsuk w skalnej norze (Fot. M. Figura)
Borsuk przy wykopanej norze (Fot. R. Mysłajek)
