Borsuk (Meles meles) – dawniej nazywany także jaźwcem, jest największym w Polsce przedstawicielem rodziny łasicowatych.

Status prawny
Borsuk jest zwierzęciem łownym, myśliwi polują na niego od 1 września do 30 listopada, a na terenach obwódów łowieckich, w których występuje głuszec lub cietrzew przez cały rok.

Rozmieszczenie
Występuje w całym kraju, ale nielicznie.

Środowisko
Głównie lasy, lecz także niewielkie laski otoczone łąkami, sadami i polami. W górach występuje do ok. 2000 m n.p.m.

Rozmnażanie
U borsuków występuje tzw. ciąża przedłużona, trwająca zwykle nie krócej niż 7 miesięcy. Młode, w liczbie 2-6 (najczęściej 3-4), przychodzą na świat od stycznia do kwietnia. Samica karmi je mlekiem przez ok. 12-16 tygodni. Młode borsuczęta usamodzielniają się po ok. 6 miesiącach, zwykle do tego czasu dożywa 1-3 osobniki. Często pozostają w rodzinnej norze aż do następnej wiosny.

Tryb życia
Borsuki prowadzą skryty, nocny tryb życia. Żyją najczęściej w grupach rodzinnych składających się z pary rodzicielskiej oraz ich młodych (razem 4-5 osobników), choć zdarzają się też osobniki samotne. Żyją w rozległych norach, o kilku wejściach oraz otworach wentylacyjnych, składających się z komór sypialnych połączonych siecią korytarzy. Cały ten system może być rozmieszczony na poziomie kilku pięter. Borsuki kopią i udoskonalają swoje nory z wielkim zaangażowaniem, zwykle pod osłoną nocy. Są bardzo do nich przywiązane, kolejne pokolenia mogą zamieszkiwać tą samą norę przez kilkadziesiąt i więcej lat. Każdy dorosły borsuk wykorzystuje podczas sezonu wegetacyjnego także schronienia tymczasowe (mniejsze nory, zagłębienia pod wykrotami drzew lub kamieniami), spędza w nich jeden-kilka dni, zanim powróci do nory głównej.

Nory borsuków wykorzystywane są też przez inne drapieżniki, np. lisy, jenoty, a odpowiednio powiększone również przez wilki. Borsuki to czyściochy. Okolice nor utrzymują w największej czystości, po czym można je odróżnić od "zaśmieconych" domostw lisów. Pozostawiają odchody w specjalnych latrynach. O zmierzchu borsuki ostrożnie wychodzą z nory, i po obowiązkowej kilkuminutowej toalecie, każdy udaje się na ulubione żerowisko. W poszukiwaniu pokarmu pokonują wiele kilometrów.

Zimą borsuki zapadają w sen zimowy, wcześniej jednak zbierają suche liście, trawę, mech i znoszą do nory, by odpowiednio wymościć komory sypialne oraz zabezpieczyć wejścia. Są przy tym wielkimi indywidualistami, niektóre osobniki preferują np. liście paproci. liście bukowe, inne zaś trawę. Pod koniec zimy, gdy śnieg zaczyna się topić, głodne borsuki często się budzą i wybierają na krótkie przechadzki w poszukiwaniu pokarmu. Wówczas można zobaczyć ich podobne do niedźwiedzich, ale znacznie mniejsze tropy na śniegu.

Terytorium
Każda borsucza grupa rodzinna zajmuje określone terytorium, o powierzchni od 1 do 30 km2. Jego wielkość zależy głównie od zasobności bazy pokarmowej. Terytorium znakowane jest kałem oraz wydzielinami gruczołów.

Pokarm
Borsuk jest zwierzęciem wszystkożernym. Zjada zarówno pokarm zwierzęcy (dżdżownice, owady, płazy, ślimaki, gryzonie, padlinę), jak i roślinny (owoce, kłącza, bulwy, zboża). Badania prowadzone w różnych rejonach Europy (także w Polsce) wykazują, że podstawowym pokarmem borsuków są dżdżownice, płazy i owoce. Osobniki mieszkające w pobliżu osiedli ludzkich żywią się często w sadach owocowych i na pryzmach z kuchennymi odpadkami.

Zagrożenia
W Polsce do największych zagrożeń dla populacji borsuka zalicza się: kolizje z pojazdami, odstrzał, kłusownictwo, niszczenie nor i przekształcenia środowiska.

Dlaczego zabija się borsuki?
W XIX wieku, w Niemczech rozpropagowano nurt łowiectwa, promujący zwalczanie wszelkich drapieżników (zarówno ssaków, jak i ptaków drapieżnych), jako zwierząt "wyniszczających" inne, cenne gatunki łowne. Praktyka ta przeniknęła szybko do innych krajów, a w jej wyniku populacje wielu zwierząt drapieżnych zostały mocno zredukowane. Podobny los spotkał również borsuka. Oskarżano go m.in. o wyniszczanie kuraków leśnych - głuszca, cietrzewia. To błędne przekonanie przetrwało do dziś wśród naszych myśliwych i niektórych urzędników Ministerstwa Środowiska, wystarczy spojrzeć na rozporządzenie o gatunkach łownych zezwalające na całoroczne polowania na borsuka w ośrodkach hodowli zwierzyny i w obwodach z ostojami głuszca i cietrzewia.

Borsucze sadło
Dużą motywacją do polowań na borsuki i kłusownictwa, jest tłuszcz, który gromadzi on pod skórą, żeby przetrwać zimę. Cena tego specyfiku nazywanego borsuczym sadłem osiąga znaczne wartości w pokątnym handlu i na stronach internetowych. Zadziwiające jest, że pomimo gwałtownego rozwoju medycyny i farmakologii, wciąż są w Polsce osoby wierzące w cudowne właściwości borsuczego sadła, podobno dobrego na każdą dolegliwość. Tymczasem nie ma żadnego racjonalnego uzasadnienia dla takich nadzwyczajnych własności. Jest to zwykła zwierzęca tkanka tłuszczowa, wytworzona ze wszystkiego, co borsuk podczas nocnego żerowania znajduje w lesie, na polach, w sadach i na śmietnikach. Ze względu na obecność gruczołów zapachowych, tłuszcz ten ma specyficzny, mocno piżmowy zapach.

Jak poluje się na borsuki
Ze względu na tryb życia, na borsuki poluje się głównie z zasiadki w pobliżu nory, czekając na ich wyjście lub powrót z żerowania. Wraz z nadejściem sezonu polowań, myśliwi sprawdzają wykorzystywane przez borsuki nory i odchodzące od nor ścieżki. Żeby mieć pojawiające się borsuki w zasięgu wzroku, część używanych otworów zatykają kamieniami lub gałęziami, pozostawiając do obserwacji tylko jedno lub dwa wejścia oraz najczęściej wykorzystywane ścieżki. Zdarza się, że postrzelonemu w pobliżu nory borsukowi udaje się uciec do nory. Umiera tam powoli, bo jedyną metodą jego dobicia jest rozkopanie tego zawiłego systemu. Czasami do wyganiania borsuków z nor wykorzystywane są myśliwskie psy norowce. Stosowane jest też polowanie z ambon, na borsuki przychodzące na nęciska. Borsuki zabija się też podczas żerowania w lesie lub na polanach.

Czy należy polować na borsuki?
W dzisiejszych czasach, gdy badania naukowe skutecznie obalają mity o wyniszczaniu przez borsuki innych gatunków, gdy nie ma podstaw do wiary w cudowne właściwości sadła, a przemysł kosmetyczny zna wiele zastępczych materiałów do wyrobu pędzli, nie istnieje żadna racjonalna przesłanka do polowania na borsuki. Ponieważ borsuki żyją w grupach rodzinnych, odstrzał dorosłego osobnika, np. samicy powoduje brak rozrodu w następnym roku. Odstrzał kilku osobników może doprowadzić do zagłady całej grupy rodzinnej. Odstrzały przy norach powodują zaburzenia w ich wykorzystywaniu przez rodziny borsuków. Nadmierna eksploatacja może w istotny sposób zagrażać lokalnym populacjom borsuków, szczególnie tam gdzie ich zagęszczenia są niewielkie.

 



Borsuk wychodzący z nory (Fot. R. Mysłajek)

Borsuk wychodzący z nory (Fot. R. Mysłajek)

Młody borsuk w otworze skalnej nory (Fot. M. Figura)

Młody borsuk w otworze skalnej nory (Fot. M. Figura)

Borsucza nora (Fot. R. Mysłajek)

Borsucza nora (Fot. R. Mysłajek)

Trop borsuka (Fot. R. Mysłajek)

Trop borsuka (Fot. R. Mysłajek)

Ambona łowiecka przy norze borsuków (Fot. R. Mysłajek)

Ambona łowiecka przy norze borsuków (Fot. R. Mysłajek)



 

Przekaż 1% podatku na rzecz stowarzyszenia.

Dowiedz się więcej.



Nasz profil na Facebook Nasz profil na YouTube

Projekt i wykonanie: maszyna.pl
English
Polski